Fatbike spaken spannen: Zo voorkom je een slag in je wiel

Je staat op het punt om een heerlijke tocht te maken op je fatbike, maar zodra je gaat zitten, voel je het al: je wiel raakt je frame of je remblokken beginnen te krassen. Dat vervelende slag in je wiel is een veelvoorkomend euvel, vooral bij de dikkere banden van een fatbike of zware e-bike.

Het ontstaat doordat de spaken niet meer gelijkmatig op spanning staan. Gelukkig is dit met een beetje geduld en het juiste gereedschap prima zelf te verhelpen.

Waarom spaken spannen essentieel is

Een wiel met slag lijkt misschien alleen een cosmetisch probleem, maar het is een serieus veiligheidsrisico. Een wiel dat niet rond loopt, geeft een onrustig en onveilig gevoel tijdens het fietsen.

Vooral bij een zware fatbike of speed pedelec, waar veel kracht op de wielen komt te staan, kan een wiel dat uit het lood slaat voor gevaarlijke situaties zorgen.

De band kan op een gegeven moment knappen of je verliest de controle. De spaken vormen de ruggengraat van je wiel. Ze houden de velg op zijn plek en verdelen de krachten.

Door een stoeprand, een valpartij of simpelweg slijtage raken ze ontspannen. Door ze opnieuw te spannen, breng je de velg weer in het gareel. Je herstelt de kwaliteit van je wiel en voorkomt duurdere schade aan je fiets of e-step. Bovendien rijd je weer soepel en efficiënt, wat bij een e-bike ook weer goed is voor je accu.

De basis: gereedschap en materialen

Voordat je begint, heb je het juiste sp gereedschap nodig. Een verkeerde sleutel kan je spaken beschadigen.

De meeste fatbikes en e-bikes hebben spaken met een sluiting (snelbinder) of een standaard spaaknippel.

Wat is een slag in je wiel?

Voor de meeste moderne fatbikes en e-bikes van merken als Winther, Diverge of Gazelle is een universele spaaksleutel (maat 3.23mm of 3.30mm) vaak de juiste keuze. Je hebt verder een stevig plateau nodig om je fiets op zijn kop te zetten, zodat het wiel vrij kan draaien. Een viltstift of stukje tape is handig om de spaken die je aandraait te markeren.

Als je echt serieus aan de slag gaat, is een truesing stand (wielrichtapparaat) een uitkomst, maar voor een enkele slag kun je ook prima je fietsvork als richtpunt gebruiken. Een slag in je wiel betekent dat de velg niet meer in een perfecte cirkel loopt. Er ontstaat een soort 'zwaai' of 'kromming'. Je kunt dit zien door je wiel te draaien en te kijken waar de velg het dichtst bij je remklauw of vork komt. Je merkt het ook doordat je fiets onrustig aanvoelt of je band op een bepaalde plek steeds weer tegen de grond of het spatbord aankomt.

Stap voor stap: je fatbike wiel recht trekken

Zet je fiets stevig op zijn kop of in een fietsstandaard. Laat het wiel vrij draaien.

Gebruik je vork of frame als referentiepunt. Plaats een stift of je vingernagel net iets boven de velgrand. Draai het wiel rustig rond en kijk waar je stift de velg raakt. Dit is het 'diepe' punt van de slag.

Zoek de spaken die vanaf dit diepe punt naar het midden van de velg lopen (de naven). Dit zijn de spaken die je strakker moet trekken.

Draai ze tegelijkertijd een klein beetje aan, bijvoorbeeld een kwart slag. Je trekt de velg namelijk weer omhoog.

Draai niet te strak, want dan maak je een nieuwe, grotere slag. Net als bij fatbike remschijven richten, doe je dit in kleine stapjes. Draai de spaken die aan de andere kant van de slag zitten (de spaken die vanaf de buitenkant van de velg naar de naaf lopen) juist een klein beetje losser.

Dit helpt om de spanning gelijkmatig te verdelen. Combineer het aandraaien van de ene kant met het losser draaien van de andere kant.

Het gevoel ontwikkelen

Controleer na elke kleine aanpassing of het wiel al recht loopt. Het is een kwestie van gevoel. Je wilt dat alle spaken ongeveer dezelfde spanning hebben.

Probeer de spanning te meten door zachtjes tegen de spaken te tikken.

Een hogere toon duidt op meer spanning, een lagere toon op minder spanning. Je doel is om een gelijkmatig 'zingend' geluid te krijgen over het hele wiel. Wees geduldig; dit is een precisiewerkje.

Verschillen tussen fatbikes, e-bikes en speed pedelecs

Niet elk wiel is hetzelfde. Een fatbike heeft vaak extra dikke velgen en spaken om het gewicht van de brede banden en het frame te dragen.

De spaken zijn vaak dikker en de naaf breder. Hierdoor kan het wat meer kracht kosten om ze te verstellen. Een elektrische fatbike van merken als Winther of Diverge is vaak zwaarder, waardoor de spaken meer te verduren hebben.

Bij een speed pedelec (tot 45 km/u) is de kwaliteit van het wiel nog crucialer. Hier komen hoge snelheden en veel remkracht op te staan.

De spaken zijn vaak in een speciaal patroon gespaakt (bijvoorbeeld dwars of met meer spaken) om deze krachten op te vangen.

Als je hier een slag in hebt, is het verstandig om de spanning van alle spaken te controleren, niet alleen die van de slag. Een elektrische step heeft vaak kleinere wielen met vaste spaken of een andere constructie. Hier is spraken spannen vaak niet zelf te doen; dit vereist speciaal gereedschap en kennis. Voor fatbikes en e-bikes geldt echter dat het een prima klus is voor de thuismonteur. De investering in een goede spaaksleutel (€10 - €20) betaalt zich snel terug.

Praktische tips voor slagen voorkomen

Voorkomen is beter dan genezen. Probeer stoepranden en diepe gaten te vermijden. Als je een gat niet kunt ontwijken, sta dan op de pedalen en laat je benen werken als vering.

• Controleer regelmatig je spakenspanning met je vingers of door erop te tikken.
• Laat bij een nieuwe fiets of na 500 kilometer de spaken nog een keer nalopen; ze kunnen settelen.
• Gebruik altijd het juiste gereedschap om beschadiging aan de spaken te voorkomen.
• Draai nooit meer dan een halve slag per keer per spaak.

Dit ontlast het wiel. Ook het gelijkmatig laden en lossen van je fiets helpt; hang niet al je tassen aan één kant.

Met deze gids kun je je fatbike of e-bike weer soepel en veilig de weg op sturen. Door regelmatig je fatbike wielnaaf te smeren rijdt je fiets niet alleen fijner, maar zorg je ook voor een langere levensduur van je banden. Dus pak die sleutel en maak je rit weer perfect!