Hoe herken je een versleten e-bike ketting of tandwiel op tijd?

Je e-bike is je maatje. Die brengt je elke dag naar je werk, door de stad of zelfs over een modderpad op je fatbike.

Je wilt natuurlijk niet stil komen te staan met een gebroken ketting of een versleten tandwiel. Het vervelende is: slijtage aan je ketting en tandwielen sluipen er langzaam in. Je merkt het niet meteen.

Totdat het te laat is en je een dure reparatie nodig hebt.

Gelukkig is er veel te voorkomen. Ik ga je in dit stappenplan precies laten zien hoe je op tijd de signalen herkent. Zodat je fiets soepel blijft lopen en je portemonnee gespaard blijft.

Wat heb je nodig? Je basis gereedschap

Voordat je je fiets ondersteboven zet, is het handig om je spullen bij elkaar te zoeken.

Je hebt geen professionele werkplaats nodig. Een beetje handigheid en het juiste materiaal zijn genoeg.

• Een goede kettingchecker: Dit is een handig plastic meetdingetje. Kost een euro of 10 tot 15. Onmisbaar voor een nauwkeurige meting. Je kunt ook een slijtagemeter van Shimano of SRAM kopen.
• Schoonmaakspullen: Een oude doek, een borstel (bijvoorbeeld een oude tandenborstel) en ontvetter. Voor e-bikes is speciale ontvetter voor e-bike aandrijvingen aan te raden, dat beschermt de ketting beter.
• Goede verlichting: Een zaklamp of de lamp van je telefoon. Je moet goed kunnen zien wat er precies gebeurt bij de tandwielen.
• Optioneel: een kettingpons: Als je de ketting echt wilt controleren op stukken, maar meestal zie dit je met het blote oog.

Stap 1: De visuele inspectie - kijk met een expertoog

Je begint altijd met kijken. Zet je e-bike op de standaard of zorg dat je hem stabiel kunt optillen.

Draai de trapper rustig achteruit met je hand. Je hoeft niet te trappen, alleen de ketting en de tandwielen bewegen. Kijk met een scherp oog naar de ketting en de tandwielen.

Zoek naar roest, vreemde vormen of stukjes die los zitten. Dit is de makkelijkste en snelste check die je kunt doen.

Bekijk de ketting. Zit er roest op?

Dan is je ketting te droog of te oud. Een roestige ketting op een e-bike is een ramp. De kracht van de motor maakt het roesten erger. Kijk ook naar de schakels.

Zitten ze strak of zijn er schakels die scheefgetrokken zijn? Dit is een teken dat de ketting oprekkt.

Je wilt geen ketting die niet meer soepel loopt. Check de tandwielen. De voorste tandwiel (het kettingblad) en de achterste (de cassette) zijn je belangrijkste controlepunten. De tanden van een versleten tandwiel zien er vaak scherp en puntig uit, of juist heel dun.

Ze lijken dan op vissenstaarten. Nieuwe tandwielen hebben tanden die er meer als vierkantjes uitzien.

Bij speed pedelecs en e-bikes met een krachtige motor slijten deze tandwielen vaak sneller dan bij een normale fiets. Veelgemaakte fout: snel kijken en denken "het ziet er wel oké uit". Neem echt de tijd.

Trek je oude bril op of gebruik de zoom van je telefoon.

De slijtage is vaak subtiel. Een foutje hier kost je zo €100,- aan nieuwe tandwielen en een ketting.

Stap 2: De meting - meet het met een checker

Nu we het meten. Dit is de echte test.

Een ketting rekt uit. Als hij te ver is uitgerekt, past hij niet meer goed op de tandwielen en slijt je hele aandrijving veel te snel. Voor e-bikes en speed pedelecs is een precisie van 0,5% al te veel.

Je ketting hoort eigenlijk niet meer dan 0,75% te zijn opgerektd. Een nieuwe ketting meet 0%.

Neem je kettingchecker. Leg het meetstuk over de ketting.

De meeste modellen hebben een kant voor 0,75% en een kant voor 1%. Je stopt het meetstukje tussen twee schakels. Als de 0,75% kant er soepel in glijdt en je de schakels niet voet vastklikken, is je ketting versleten. Bij speed pedelecs en zware fatbikes met een krachtige motor adviseren veel fietsenmakers om de ketting te vervangen als hij op 0,5% zit.

Die motoren zijn zo krachtig dat ze elk speling direct uitbuiten. Meet op drie verschillende plekken in de ketting.

Draai het wiel rond en meet weer. Een ketting slijt niet overal even hard. Als je op één plek een te grote speling meet, is het tijd voor een nieuwe.

Voor een Shimano Deore XT ketting of een KMC e-bike ketting betaal je ongeveer €25,- tot €35,-. Een prima investering.

Veelgemaakte fout: de checker verkeerd om vasthouden of te weinig druk geven. Zorg dat het meetstuk goed aansluit. En vergeet niet: als je ketting versleten is, zijn je tandwielen dat waarschijnlijk ook.

De ketting past niet meer op de oude tandwielen. Vervang je ketting alleen, dan slijt hij kapot op de oude tandwielen.

Stap 3: De "Shark Fin" test - tandwielen op de schop

De visuele inspectie was stap 1. Nu ga je echt checken of de tandwielen versleten zijn. Dit heet de "shark fin" test, omdat versleten tanden eruit gaan zien als vinnen van een haai.

Ze zijn scherp en puntig. Dit is een heel duidelijk teken.

Je kunt dit makkelijk zelf. Neem een stukje touw of een ijzerdraadje.

Leg deze over de bovenkant van de tanden van het tandwiel. Als je een driehoekje kunt tekenen tussen de bovenkant van het touw en de top van de tand, is het tandwiel versleten. Bij een nieuw tandwiel raakt het touw de toppen over de hele lengte.

Bij een versleten tandwiel zakt het touw diep weg tussen de punten.

Check beide kanten: het voorblad (de crank) en de cassette achter. De cassette op een e-bike slijt vaak op de meest gebruikte versnellingen. Als je vaak in dezelfde versnelling fietst (bijvoorbeeld in de stad), slijt die veel harder. De kettingbladen voor slijten minder snel, maar bij krachtige motoren (zoals bij speed pedelecs) zie je dit wel.

Veelgemaakte fout: alleen het voorblad checken. De achterste cassette is vaak het eerst versleten.

Kost een euro of €40,- voor een Shimano Altus of Deore cassette.

Als je dit combineert met het vervangen van de ketting (€25,-) en de kettingkast (€10,-), ben je ongeveer €75,- kwijt. Dat is net zo belangrijk als op tijd nieuwe remblokjes op je elektrische fiets zetten en goedkoper dan je hele aandrijving vervangen door verwaarlozing.

Stap 4: Geluid en gevoel - luisteren is een kunst

Een fiets vertelt je veel via geluid. Een soepele e-bike hoort stil te zijn.

Als je een metaal-achtig geluid hoort tijdens het trappen, is dat een waarschuwing.

Het kan een teken zijn dat de ketting over scherpe tanden schuurt. Of dat de ketting te strak of te los staat. Voel tijdens het trappen.

Ga je trappen en voel je een soort 'hapering' of een sprongetje? Alsof je even niet kunt doortrappen?

Dat is een teken van versleten schakels of tandwielen. De ketting glijdt niet meer soepel, maar vergeet ook niet te checken op een versleten riemaandrijving op je elektrische fiets. Vooral bij lage versnellingen onder belasting (bijvoorbeeld bij het optrekken vanaf stilstand) voel je dit goed. Let op het geluid van de motor.

Als je motor harder gaat brommen of piepen dan normaal, kan dat komen doordat de aandrijving meer weerstand geeft.

Een versleten aandrijving belast de motor meer. Dat is slecht voor de accu en de motor zelf. Je accu leeg sneller en de motor kan oververhit raken.

Veelgemaakte fout: denken dat een beetje lawaai normaal is. Zeker bij fatbikes met brede banden hoor je minder, maar een metaalachtig geluid is nooit goed.

Smeer je ketting regelmatig met de juiste olie voor e-bikes. Dat vermindert het geluid, maar het maskeert slijtage niet.

Stap 5: De verificatie-checklist

Heb je alle stappen doorlopen? Vink dan deze checklist af.

Zo weet je zeker dat je niets bent vergeten en kun je met een gerust hart de weg op.

• Kettingcheck: Is je kettingchecker tot 0,75% (of 0,5% voor speed pedelecs) doorgelopen?
  Indien ja: Vervang de ketting.
• Visuele inspectie ketting: Zitten er roestplekken, scheve schakels of rare slijtagepat